Η μέλισσα και το μελίσσι!

0 0

H Μέλισσα

Μορφολογία και Φυσιολογία της μέλισσας

Μία κυψέλη μπορεί να έχει πάνω από 60.000 μέλισσες, οι περισσότερες από τις οποίες είναι εργάτριες, είναι δηλαδή επιφορτισμένες με το καθήκον της περισυλλογής της γύρης με σκοπό την παραγωγή του μελιού. Πολύ λιγότεροι είναι οι κηφήνες, αρσενικές μέλισσες που γεννιούνται μόνο για να γονιμοποιήσουν την μοναδική βασίλισσα που υπάρχει στο μελίσσι και ύστερα πεθαίνουν. Παρά, όμως, τις επιμέρους διαφορές η μορφολογία τους είναι παρόμοια και περίπλοκη. Όλες οι μέλισσες έχουν κεφάλι, θώρακα και κοιλία.

Κεφαλή Στο κεφάλι της μέλισσας διακρίνουμε τα μάτια, τις κεραίες, το στόμα και την προβοσκίδα.

 

 

Τα μάτια της μέλισσας είναι πολύ ιδιαίτερα και σύνθετα. Βρίσκονται στο πλάι του κεφαλιού και αποτελούνται από επιμέρους μικροσκοπικά μάτια, που ονομάζονται ομματίδια, και τη βοηθούν να βλέπει παραστάσεις. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως η όραση της μέλισσας διαφέρει πολύ από εκείνη του ανθρώπου, ενώ είναι τόσο ευαίσθητη που μπορεί να αντιληφθεί και το υπεριώδες φως, πράγμα αδύνατο για τον άνθρωπο. Αρκεί να σκεφτούμε ένα ψηφιδωτό για να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο βλέπει η μέλισσα. Το κάθε ομματίδιο σχηματίζει τη δική του εικόνα ,ενώ το άθροισμα αυτών των εικόνων παίρνει τη μορφή ψηφιδωτού. Το κάθε σύνθετο μάτι μιας εργάτριας μέλισσας αποτελείται από 3.000-4.000 ομματίδια!

Κεραίες Βρίσκονται πάνω στο κεφάλι της μέλισσας και ανάμεσα στα μάτια της. Είναι το σημαντικότερο αισθητήριο όργανο της μέλισσας ( πιο σημαντικό και από τα μάτια! ), καθώς εκεί βρίσκονται 7 τύποι αισθητηρίων οργάνων (π.χ. αισθητήριο ταχύτητας της πτήσης, ακοής, αφής, γεύσης, όσφρησης ).

Στόμαà Αποτελείται από δύο σκληρές γνάθους (για επεξεργάζονται το μέλι)και μια προβοσκίδα, με την οποία συλλέγουν τη γύρη και το νέκταρ, ενώ παράλληλα χρησιμεύει ως αισθητήριο όργανο γεύσης.

Θώρακας Αποτελείται από τα φτερά και τα πόδια.

Τα πόδια είναι συνολικά 6 (τρία ζευγάρια ).  Το πρόσθιο ζεύγος χρησιμοποιείται για τον καθαρισμό των κεραιών της μέλισσας, το μεσαίο ζεύγος για το βάδισμά της, ενώ το οπίσθιο τμήμα για τη μεταφορά της γύρης στο μελόσακο.

Στο επάνω μέρος του θώρακα υπάρχουν δύο ζευγάρια μεμβρανοειδών  φτερών, τα οποία ενώνονται μεταξύ τους κατά την πτήση με άγκιστρα και γίνονται πιο δυνατά.

 

Η Κοιλιά της μέλισσας αποτελείται από 6-10 δακτυλίους που καταλήγουν σε ένα κεντρί. Το κεντρί συνδέεται με έναν αδένα, που εκκρίνει δηλητήριο. Ειδικότερα, το κεντρί της εργάτριας μέλισσας φέρει άγκιστρα , πράγμα που την εμποδίζει να το ξαναβγάλει, αφού κεντρίσει. Η Βασίλισσα πολύ σπάνια θα κεντρίσει, ενώ οι κηφήνες δεν διαθέτουν κεντρί.

 

 

Η ζωή μέσα στην κυψέλη

Οι μέλισσες ζουν σε μια άριστα οργανωμένη κοινωνία, στην οποία η κάθε μία έχει την δική της αρμοδιότητα. Η κοινωνία αυτή καλείται μελίσσι και περιλαμβάνει γύρω στις 60.000 μέλισσες, οι οποίες χωρίζονται σε εργάτριες, σε κηφήνες και σε βασίλισσες. Το μελίσσι αποτελεί ουσιαστικά την ‘’φωλιά των μελισσών’’, η οποία συνήθως βρίσκεται στις κουφάλες των δένδρων ή σε απόκρημνους βράχους μέσα στο δάσος.

Στο εσωτερικό του μελισσιού υπάρχει η κηρήθρα. Πρόκειται για το τμήμα της κυψέλης, όπου ζουν και εργάζονται οι μέλισσες. Η κηρήθρα αποτελείται από εξάγωνα κέρινα κελιά σε οριζόντια διάταξη και χρησιμοποιείται από τις μέλισσες για την αποθήκευση του μελιού και της γύρης, αλλά και για την εκκόλαψη των αυγών. Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι οι μέλισσες δίνουν στα κελιά εξάγωνη μορφή. Και είναι αλήθεια ότι οποιοδήποτε άλλο σχήμα, όχι μόνο θα άφηνε αναξιοποίητα κενά ανάμεσα στα κελιά, αλλά θα ήθελε και περισσότερη ποσότητα κεριού για την κατασκευή του! Αρχικά οι μέλισσες κατασκευάζουν μια άμορφη μάζα κεριού, την οποία στη συνέχεια επεξεργάζονται και μορφοποιούν. Ύστερα ακολουθεί η επιμήκυνση των τοιχωμάτων των κελιών. Για να μπορέσουν πιο εύκολα να πλάσουν το κερί και να κατασκευάσουν την κηρήθρα, οι μέλισσες χρησιμοποιούν εκκρίσεις από στοματικούς αδένες. Οι πολύ λεπτές τριχούλες που διαθέτουν τους δίνει τη δυνατότητα να μετρούν τις γωνίες των κελιών.

Οι μέλισσες μέσα στην κυψέλη, όπως προαναφέρθηκε, χωρίζονται σε τρία είδη (εργάτριες, βασίλισσα, κηφήνες).

Οι εργάτριες μέλισσες είναι μέλισσες θηλυκές και εργατικότατες, αποτελούν την πλειονότητα του μελισσιού και είναι υπεύθυνες για τη συλλογή γύρης ,την κατασκευή μελιού και του βασιλικού πολτού ,ενώ υπεύθυνες είναι και για  την προστασία-φροντίδα της βασίλισσας. Είναι μικρότερες από τους κηφήνες και τις βασίλισσες. Ζουν περίπου 40 ημέρες και δεν γεννούν αυγά. Το αναπαραγωγικό τους σύστημα ονομάζεται ακριβώς γι΄αυτό το λόγο ‘’ατροφικό’’. Ο λόγος του θανάτου τους είναι συνήθως η εξάντληση. Η ταχύτητά τους φτάνει ως και τα 24 km/h και δύνανται να απομακρυνθούν έως και 6 χιλιόμετρα από την κυψέλη. Μία από τις βασικότερες αρμοδιότητες της εργάτριας μέλισσας, εκτός από τη συλλογή γύρης, είναι και η καθαριότητα της κυψέλης, με σκοπό να αποθηκευτεί εκεί αργότερα η τροφή και να γεννήσει η βασίλισσα.  Επιπλέον φροντίζουν και επιβλέπουν τις προνύμφες. Ιδιαίτερη εντύπωση αποτελεί το γεγονός ότι οι αρμοδιότητες των εργατριών μοιράζονται στην κάθε μία ανάλογα με την ηλικία τους. Έτσι ,για παράδειγμα, οι νεαρότερες μέλισσες κατά κανόνα παραμένουν στην κυψέλη, παραλαμβάνουν το νέκταρ από τις μεγαλύτερες μέλισσες, το μετατρέπουν σε μέλι και το αποθηκεύουν. Επίσης είναι υπεύθυνες για την κατασκευή της κυψέλης ( την οποία κατασκευάζουν από τους αδένες του λαιμού τους). Φρουρούν την κυψέλη απωθώντας τους εισβολείς (σφήκες, κεντρίνες κλπ ).

 

 

Για να εξελιχθεί μια προνύμφη σε βασίλισσα θα πρέπει εξαρχής να τρέφεται αποκλειστικά με βασιλικό πολτό. Σε κάθε μελίσσι η βασίλισσα είναι μόνο μια και η μοναδική μέλισσα που θα γεννήσει.

Ο ρόλος της εκτός από την ωοτοκία ( είναι η μητέρα όλου του μελισσιού ) είναι να ‘’ διευθύνει ‘’ ολόκληρο το μελίσσι. Ζει κατά μέσο όρο 4 χρόνια και είναι η πιο μεγαλόσωμη μέλισσα του μελισσιού. Σε αντίθεση με την εργάτρια δεν διαθέτει όργανα για τη συλλογή της γύρης και περνάει σχεδόν όλη της τη ζωή στην κυψέλη, από την οποία βγαίνει μόνο για να γονιμοποιηθεί. Σε περίπτωση που βρεθεί για κάποιο άλλο λόγο έξω από την κυψέλη, δεν μπορεί να επιστρέψει σε αυτήν. Η γονιμοποίηση της βασίλισσας μπορεί να συμβεί μία εβδομάδα μετά τη γέννησή της.

Ζευγαρώνει περίπου με 15 κηφήνες έξω από την κηρήθρα, ψηλά στον αέρα και από εκεί και έπειτα είναι ικανή να γεννάει αυγά για το υπόλοιπο της ζωής της. Τα γονιμοποιημένα αυγά της βασίλισσας εξελίσσονται σε εργάτριες, ενώ τα αγονιμοποίητα σε κηφήνες.

Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι η βασίλισσα θα επιλέξει ποιο αυγό θα γονιμοποιηθεί και ποιο όχι! Εκκρίνει φερομόνες , οι οποίες τη βοηθούν να διοικεί την κυψέλη. Ελέγχει την συμπεριφορά του σμήνους, έλκει τους κηφήνες, πιστοποιεί την βασιλική της ιδιότητα, ενώ δύναται ακόμα και να καταστείλει την ανάπτυξη των ωοθηκών των εργατριών.

Όταν γεράσει η βασίλισσα, μειώνεται και η παραγωγή των φερομονών, πράγμα που κινητοποιεί τις εργάτριες να προετοιμάσουν ‘’ τα βασιλικά κελιά’’ για να γεννηθούν νέες βασίλισσες. Από τις νέες αυτές βασίλισσες θα επιβιώσει και θα υπερισχύσει η δυνατότερη.

Αν μία βασίλισσα τραυματιστεί, οι μέλισσες φροντίζουν να την αντικαταστήσουν.

 

Τέλος οι κηφήνες είναι αρσενικές μέλισσες, που έχουν ως μοναδική αποστολή να γονιμοποιήσουν τη βασίλισσα.

Αμέσως μετά τη γονιμοποίηση αποκολλάται από το σώμα τους ένα κομμάτι του αναπαραγωγικού τους συστήματος και πεθαίνουν. Οι κηφήνες προέρχονται από τα αγονιμοποίητα ωάρια της βασίλισσας και ως εκ τούτου δεν έχουν πατέρα!

Ως προς το μέγεθός τους είναι μεγαλύτεροι από τις εργάτριες, μικρότεροι ,όμως, από τη βασίλισσα. Κεντρί δεν διαθέτουν και ο χρόνος ζωής τους υπολογίζεται στους δύο μήνες. Επιπλέον δεν διαθέτουν προβοσκίδα, και τα πόδα τους είναι ακατάλληλα για τη μεταφορά της γύρης πράγμα που τους καθιστά ανίκανους να παράγουν μέλι.

Η εκκόλαψή τους διαρκεί περίπου 25 ημέρες. Αν και από ένα σημείο και μετά μπορούν να τραφούν μόνοι τους, προτιμούν την περιποίηση των εργατριών. Παρά όλ΄αυτά δεν είναι μόνο απλές παρουσίες μέσα στην κυψέλη, αφού τα φτερά τους είναι μεγαλύτερα από εκείνα των εργατριών και με την κίνησή τους συμβάλλουν στη  μείωση της καταστροφικής για το μέλι υγρασίας μέσα στην κυψέλη. Λόγω της μειωμένης συμμετοχή των κηφήνων στο μελίσσι – σε σχέση με τις εργάτριες και τη βασίλισσα- η λέξη κηφήνας, κατ’ εκέκτασιν, περιγράφει τον ράθυμο, τον φυγόπονο άνθρωπο. Ωστόσο, η ταύτιση του κηφήνα με την οκνηρία ίσως δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Η συμβολή τους στη διατήρηση του μελισσιού είναι πολύ σημαντική, αφού χωρίς αυτούς δεν θα υπήρχαν επόμενες ‘’γενιές’’ στο μελίσσι.

 

Ερευνα: Aλεξανδρα Τζέκου Φιλόλογος Σπυριδούλα Κόκκαλη 

για τους Healthy Little Eaters

Επιμέλεια : Marilia Makri για το mykerkyra.com 

www.mykerkyra.com

Πηγές: greekgastronomyguide.gr iama.gr honeymell.com gardenguide.gr meliforos.com meliforos.com orinimelissa.blogspot.com meli konstantinou.com beesociety.weebly.com meliforos.com/ergatria-melissa honeypark.gr melissokomianet.gr meliforos.com melissokomianet.gr honeymell.com

melissomania.gr madeincreta.gr spititoumeliou.gr gaiapedia.gr geaolympou.gr beesociety.weebly.com idiston.blogspot.com

 

Σχόλια

Similar Articles